Provala U Nisu Decembra 1941 Godine

Provala u Nišu decembra 1941. Godine

Ozbiljniji udarac partijskoj organizaciji u Nišu i drugim mestima, nanet je 9. decembra 1941. godine hapšenjem Stojana HadžiTonića, sekretara Mesnog komiteta SKOJa u Nišu i člana OK SKOJa, koji je pre toga radio u Prokuplju. On je nod batinama odao sve što je znao. Otkrio je i Dragog Stamenkovića, člana PK SKOJ-a, koji je uhapšen u stanu, ali je već sutradan, iako pretučen i opečenih tabana, pobegao iz ljotićevskog zatvora u Svetosavskoj školi i pomoću partijske veze otišao na Pasjaču u Toplički NOP odred.329 Tada su uhapšteni Miroslav Stojanović, sekretar MK KPJ Niša, koji je takođe uspeo da pobegne, i članovi KPJ Milorad Stevanović Zuba n Vojislav Milošević, kod koga su, u Ulici Vojvode Tankosića, povremeno stanovali, držali sastanke i prihvatali veze članovi OK KPJ Niša; zatim Miodrag Ristić Zeleni, abadžija, koji je propagandni materijal iz tehnike OK KPJ predavao kuririma i dostavljao ga na određene punktsve; Miroslava Savić, učenica Trgovačke akademije u Nišu, član rukovodstva SKOJa te škole, koja je dobrim držanjem pred policijom presekla lanac daljih hapšenja.330 Dovedena je i Nada Senić, profesor u Prokuplju.

Specijalna policija je sredinom decmbra 1941. godine uhapsila i grupu komunista, koju su činili: Milan R. Mladenović, student prava i činovnik Okružnog ureda, poznat naprednom srednjoškolskom i studentskom pokretu u Nišu, koji je optužen za organizovanje partijske organizacije, BogoljubLazarević, student, za koga se u policijskom dokumentu kaže da je bio član KPJ i pre rata, Ljubiša Madžarević, svršeni đak Trgovačke akademije,Miodrag Stojanović Miki, činovnik pošte, koji je po partijskom zadatku informisao rukovodstvo Partije o sadržini telegrama značjnih za NOR, i to preko nekog Milića iz Beograda, a posle preko Bogoljuba Lazarevića, koji su ta obaveštenja dalje slali za partizanske odrede preko Milorada Stefanovića Zube. Uhapšeni su i Milisav Perović i Adam Mulaosmanović, pomoćnik imama u Nišu, iz Priboja na Limu, koji je prema policijskom zapisniku, kao učenik V razreda gimnazije, postao simpatizer KPJ pod uticajem studenta Rifata Burdževića, poznatog u naprednom studentskom pokretu. Sem Ljubiše Madžarevića i Nade Senić, svi ostali pohapšeni prebačeni su, posle saslušanja u Specijalnoj policiji, u Logor na Crvenom krstu i streljani na Bubnju.331

Stojan Hadži Tonić je otkrio i planirani sastanak OK KPJ u kućg Slavoljuba Petrovića Đere, pa je policija postavila zasede, ali su i skojezci postavili zasede da bi opomenuli dolazeće članove OK KPJ na opasnost. Zbog takve situacije članovi Mesnog i Okružnog komiteta KPJ se sklanjaju iz Niša, a oko 20 aktivista, ugroženih provalom, odlazi u partizanske odrede.

Svi uhapšenn u dece.mbarskoj provali odvedeni su u zatvor 12. dobrovoljačkog odreda u Svetosavskoj osnovnoj školi, gde su suočavani sa Stojanom Hadži Tonićem, koji ih je teretio, zbog čega su mnogi tučenn da bi potvrdili njegove iskaze.

Za obavljanje kurirskih zadataka partijska organizacija Prokuplja je, na zahtev OK KPJ, oktobra 1941. godine uputila u Niš četiri omladinca, koje je decembra 1941. i januara 1942. godine takođe otkrila policija i posle saslušanja predala Nemcima, koji su ih, nakon kraćeg zadržavanja u logoru, streljali. Bili su to članovi KPJ Milutin S. Nikolić, kovački radnik, Dobrica Branković, krojački radnik, koji je prema zapisniku o saslušanju „nosio deset puta" razne materijale i izveštaje iz Niša u Prokuplje „oko 40 pisa.ma … knjige, letke, šapilograf"; zatim Milisav Milisavljević Zeleni, abadžijski radnik, i Branislav Cakić, trgovački pomoćnik. Uhapšen je i Milorad Kostić Jablan, mašinbravar, kurir Topličkog NOP odreda.332

Ova decembarska hapšenja bila su uvod u velika februarska hapšenja 1942. godine u Nišu.

329. Dragi Stamenković, Na jugu Srbije, Zbornik sećan>a aktivista u revolucionarnom pokretu, knj. VI, s. 41.
330. IaB, UGB, IV-116, 11ba; NmN, izj. Miroslave Savić i Todora Ristića koji je, kao i Dragi Stamenković, stanovao u Njegoševoj broj 6 i takođe uhapšen
331. IaB, UGB, IV-116; Đoka Popović, Odveli su ga zbog telegrama, Časopis PTT, br. 11-12/HN/1958. Ovom prilikom u ljotićevski zatvor dovedeni su i Nada Senić, profesor u Prokuplju (po drugi put), Ljubiša Madžarević, svršeni učenik Trgovačke akademije. koji su pušteni, zatim Miodrag Stefanović, činovnik Okružnog suda, leskovački „propagator" Ćorđe Kostić Šukrić i Dančević, učenik VII razreda gimnazije u Prokuplju.
332. IaB, UGB, IV-Pba (kopija u f. 4 IaN).

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License