Cetnicki Odredi Koste Pecanca I Draze Mihailovica
Test
Test

više o Kosti Pećancu na sestrinskoj stranici: http://istorijanisa.wikidot.com/cetnici-koste-pecanca

Četnički odredi Koste Pećanca i Draže Mihajlovića

Ne ulazeći u poznate pojedinosti o delovanju četnika Koste Pećanca pre njegovog otvorenog stavljanja u službu nemačkom okupatoru, pomenimo da je taj čin završen posle sastanka sa dr Krausom u Pločniku, krajem avgusta 1941. godine, nakon kojeg iz Kuršumlije 15. septembra odlazi u Niš sa poručnikom Jennigom i kapetanom Engelmanom, šefom Gestapoa u Nišu, a odatle avionom u Beograd na razgovor sa predstavnicima Vermahta i predsednikom kvislinške vlade, generalom Milanom Nedićem.120

Posle toga četnici Koste Pećanca potpuno ili delimično zamenjuju okupatorske snage u gradovima. Krajem septembra 1941. godine javlja se naziv Štab svih čstničkih odreda, kasnije Glavni štab četničkih odreda, sa sedištem u Beogradu, koji oktobra iste godine prelazi u Niš. Za njegov smeštaj u vilu Dragiše Cvetkovića lično se, 21. oktobra, preko bana postarao feldkomandant Botmer, dok će se „za kancelarije pobrinuti Štandordtskomandantura", koja je to i učinila dajući im kasarnu 16. pešadijskog puka, pošto je general Jovanović nije upotrebio.127 Uz saglasnost Nemaca Glavni štab četničkih odreda je, naredbom od 21. novembra 1941. godine, stavljen posredno iod komandu generala Nedića, kada je regulisano i njihovo plaćanje i snabdevanje oružjem i municijom.128

Načelnik Pećančevog štaba je bio ljotićevac major Trifun Mikić, vojvoda Timočki, koji je održavao vezu sa naredbodavcima iz Feldkomandanture i kvislinških ustanova. U Nišu je 1941. godine bio stacioniran jedan četnički batal.on od 200 ljudi, bolje naoružanih, sa 15 nižih oficira i 22 podoficira, na čelu sa komandantom, majorom Milutinom Bukvićem.129 Ađutant Koste Pećanca bio je Božidar Jelačić. Propagandu je vodio i vezu sa Nemcima održavao ljotićevac Milan SpasenićMedvednički, bivši učitelj veština Ženske gimnazije u Nišu, koji je šamarao učenike, terao ih u četnike, pravio spiskove za streljanja. Mogao je da posećuje i koncentracioni logor. Za njega je Kosta Pećanac govorno da je u stanju da odmah izrekne smrtnu presudu.130 Sudski islednik bio je vojvoda Danilo Pajević, poručnik, a u štabu je bio i kapetan Rastko Nikolić.

Do početka oktobra 1941. godine K. Pećanac je imao 3000 četnika, a po izveštaju Feldkomandanture 809 od decembra 1941. godine, imao je 36 odreda sa oko 6100 naoružanih ljudi,131 od kojih su mnogi bili mobilisani. U svakom srezu bio je po jedan, a u Toplici, Kosanici i leskovačkom kraju i po više četničkih odreda. Sa malim izuzecima svi su revnosno izvršavali obaveze koje je Kosta Pećanac preuzeo u Pločniku. Ubijali su zarobljene partizane i masovno hapsnli saradnike NOPa, koje su predavali Nemcima, za šta su dobijali i nagrade. U pismu jednog četnika piše: „Iz Niša sam došao, posao završio, pa čak od Nemaca dobio 5.000 dinara, to mi je rskao da tražim vojvoda Čegarski, jer su i oni tamo dobijali".132 Vojvode su takođe tražile da im se isplati pripadajuća nagrada.133

Kada se u Beogradu 6. jula 1942. godine razgovaralo o plaćanju četnika, komandant kvislinške žandarmerije je posebno pohvalio Korvinski i Vidovački četnički odred i izrazio spremnost da ih on plaća.154 Nemci su veliko povernje imali i u četničkog vojvodu Mihajla PopovićaMiku Jastreba, sveštenika, koji je počinio teške zločine u Blacu i okolini. On se hvalio da Je prvi počeo borbu protiv partizana, terao je narod da kulukom prevozi u Niš rekvirirano žito. Po nedelima su u kosaničkom srezu posebno upamćeni četnički odred Branka Mrđenovića, aktivnog konjičkog kapetana bivše jugoslovenske vojske, koji je u Pločniku sa Kostom Pećancem učestvovao u dogovoru o saradnji sa Nemcima, kao i odred Arse Maričića, koji je vremsnom sve više popunjavan nedićevcima i ljotićevcima, tako da je 1944. godine tretiran kao ljotićevski odred. Ova dvojica su izrekli više od 160 smrtnih presuda saradnicima NOPa. Ništa manje okrutni nisu bili ni vojvoda Mašan Đurović sa područja Ibarske doline i Kopaonika, zatim poručnik bivše jugoslovenske vojske Jordan Kimić iz Kozjačkog četničkog odreda u leskovačkom kraju i retkocerski vojvoda Sava Milovanović i mnogi drugi.135

Međutim, i pored tih karakteristika većine odreda, Pećančev četnički pokret se još od septembra 1941. godine počeo da raslojava, a broj odreda se smanjivao, jer su neke četovođe i vojvode, suočene sa zahtevom da služe okupatoru, počeli da sarađuju sa partizanima,136 dok su mnogi odredi nestajali pod snažnim udarcima partizana.

Nemci su brzo izgubili poverenje u četnike K. Pećanca, tako da je od leta 1942. godine počelo njihovo rasulo, rasturanje i razoružavanje. Jedan deo odreda reorganizuje se u SDS, a drugi je prešao u četnike Draže Mihajlovića.137 Oktobra 1943. godine, Glavni štab četničkih odreda je iz Niša premešten u Beograd, a u Nišu je bio samo delegat za vezu između štaba u Beogradu i četničkih odreda u niškom, leskovačkom i zaječarskom okrugu.138

Čitava četnička formacija Koste Pećanca zvanično je rasformirana decembra 1942. godine.139 Njemu je za lično obezbeđenje ostavljeno oko 50 četnika, sa kojima je, nosle oružanog sukoba sa četnicima DM kod Lukovske Banje, polovinom 1943. godine prešao u sokobanjski kraj gde su ga zaklali četnici Draže Mihajlovića.140

Četnički pokret DM u jugoistočnoj Srbiji počinje da jača od 1943. godine prebegavanjem komandnog kadra Koste Pećanca i saradničkim stavom rukovodećeg kadra SDS. Koristeći krizu NOPa u tom periodu, stvara na terenu tu i tamo ravnogorske odbore, pravi spiskove, formira na papiru čete, određuje četovođe i slično. Kasnije se u njihovoj prepisci pojavljuju nazivi većih jedinica, brigada i korpusa, zamišljenih i isplaniranih takođe na papiru za preuzimanje vlasti „kad dođe vreme", koje, i pored pri
silne mobilizacije, nikad nisu imale odgovarajući formacijski broj. Veliki broj prijava Komisiji za utvrđivanje ratnih zločina podnet je nrotiv komandanata tih brigada i korpusa DM,141 koji su pripadnike NOPa masovno slali u logor posredstvom svojih istomišljenika u SDS ili su ih njihove crne trojke likvidirale na terenu.

Poznato je da je otvorena saradnja četnika DM i Nemaca proistekla iz Hitlerove direktive Nojbaheru od 29. oktobra 1943. godine sa ciljem da se ujedine sve antikomunističke snage u borbi protiv rastuće snage partizana. Posle toga su i u jugoistočnoj Srbiji sledili pojedinačni sporazumi četničkih komandanta DM sa Nemcima. Tako četnici DM na ovom terenu postaju deo reiresivnog sistema koji su Nemci koristili za hapšenja, interniranja i streljanja, o čemu govore mnoga arhivska dokumenta i publikovani istoriografski radovi.142

Četnici DM nisu se borili protiv okupatora, izuzimajući neke usamljene slučajeve samovolje i nediscipline pojedinih oficira, koji su zbog ličnog konflikta izazivali sukobe. Oni su se zajedno sa okupatorom i drugim kvislinškim formacijama tokom čitavog rata borili protiv narodnooslobodilačke vojske i NOPa. Međutim, i njih su, mada vrlo rstko, Nemci pojedinačno ili po nekolicinu dovodili u Logor na Crvenom krstu zbog saradnje sa engleskim vojnim misijama ili zbog kršenja dogovora o međusobnoj saradnji.

126. 36. NOR, HII/1145; II/1S. 37; VIG, br. 2/1968, S. 173; Dragoljub Petrović,
Četnička organizacija Koste Pećanca u okupiranoj Srbiji do početka 1942.
127. 36. NOR, HII/1200 ; 36. NOR, 1/2-19 (?)
128. ISTO.
129. Dragoljub Petrović, Vojna organizacija četnika Koste Pećanca u okupiranoj
Srbiji 1941/1942. godine, VIG, br. 3/69, S 205.
130. Narodni list, Niš, br. 49/1945.
131. AUP, NdA321134.
132. IaN, rukopis Zločinačka aktivnost okupatora u Topolici.
133. NRGFSP.
134. IaN, Mf. 1/122.
135. AJ, DK435/485dos. 3842. U Nišu je 1942. godine bio Niški četnički odred kapetana Anastasijevića sa devet oficira, a u okolini se kretao odred vojvode Dragoljuba Počekovića. U svrljiškom srezu narod je po masovnim hapšenjima zapamtio četničke vođe Žiku Stojanovića, Tihomira IlićaČibuka, Dimitrija BožinovićaKalika, a često su bi.či prisutni i borski četnici. Po teroru i hapšenju u sokobanjskom srezu zapažen je vojvoda Veličko Blagojević, u aleksinačkom Nikodije Aranđelović, a u moravskom vojvoda Dimitrije Tanasijević. U Toplici je do napada partizana na Prokuplje bio Raša KneževićKulinski, u Kosaonici i Kaljajski četnički odred popa Ilije Smiljanića, u reonu Kopaonika odred Mirka Tomaševića, zatim četnički odredi u Kosmači i na Sokolovidži i drugi.
U leskovačkom kraju, pored pomenutih, narod je po teroru i masovnim predavanju uhapšenih Logoru na Crvenom krstu dobro upamtio ove odrede: Kozjački (Jordana Kimića, poručnika koji je krajem leta 1942. interniran u Nemačku). Tularski (Aleksandra Markovića, delovođe), Leskovački (Miodraga Đorđevića posle njega Danila Golubovića), Vlasotinački (Jovana Ivkovića), Bublički (Dušana Đorđevića), Šarplaninski (Jovana Miloševića, žandarmerijskog oficira) i drugi.
136. VIG, 3/1969, s. 205. To su bili Aca Popović i Marko Kolibarda u Toplici, Momčilo Manić u belopalanačkom srezu i Mihajlo Arsić i Maksim Đurović u Jablanici.
137. Mihajlo Marić, Kralj i vlada u emigraciji, Zagreb 1946, s. 159, 181 i 192.
138. VIG, br. 3/1969, S. 205.
139. VIG, br. 4/1952, s 46.
140. IaN, Mf. 1H/235-236, 239-243.
141. AUN, reg. br. VKV322, K8 (Pregled brojnog stanja sastava komandnog kadra četničkih korpusa na jugoistoku Srbije); Narodni listNiš, br. 49/1945.
142. 36. NOR, 1/573, HII/487; AJ, DK, 577/627in. br. 6724, 6739, 6744; Branko Latas, Četničkonemački sporazum o saradnji u Srbiji 1943-1944, VIG, br. 2/1978, S. II3; AVII, K3, f 3, DOK. 2/1-5.

Iz knjige

Miroslav M. Milovanović, Logor na Crvenom krstu, NEMAČKI KONCENTRACIONI LOGOR NA CRVENOM KRSTU U NIŠU I STRELЈANJA NA BUBNЈU, Institut za savremenu istoriju – Beograd, Opštinski odbor SUBNOR – Niš,IRO „Narodna knjiga“ – Beograd.

BlinkListblogmarksdel.icio.usdiggFarkfeedmelinksFurlLinkaGoGoNewsVineNetvouzRedditYahooMyWebFacebook

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License

Subscription expired — please renew

Pro account upgrade has expired for this site and the site is now locked. If you are the master administrator for this site, please renew your subscription or delete your outstanding sites or stored files, so that your account fits in the free plan.