Aprilski Rat 1941 Godine

U v o d

APRILSKI RAT 1941. GODINE

Fašistička Nemačka je sa svojim saveznicima počela rat bez objave protiv Jugoslavije, 6. aprila 1941. godine, koncentričnim i istovremenim napadima kopnenih i vazduhoplovnih formacija iz svih susednih zemalja, sem Grčke.

Kao vojnostrategijski centar, Niš je bio sedište V armijske oblasti. Sa nezavršenom mobilizacijom, V armija bivše jugoslovenske vojske (Toplička, Timočka, Krajinska i Drinska divizija, Vlasinski i Kalnski odred) imala je zadatak da brani granični front prema severnoj Bugarskoj i Rumuniji (od Krive Palanke do Golupca). Prema njoj u Bugarskoj i Rumuniji bila je raspoređena XII nemačka armija feldmaršala Lista. Ona je 6. aprila počela snažan napad prema Skoplju i, lomeći tu i tamo otpor, već 7. aprila zauzela Skoplje i time ostvarila plan presecanja Moravsko-vardarske doline i jugoslovenskih vojnih snaga u tom širokom prostoru. 1

Dok se jugoslovenska vojna komora, sa volovskom i konjskom vučom, kretala prema Pirotu, ta armija je sa I oklopnom grupom (14. korpus) preduzela 8. aprila napad ka ovom gradu. Istovremeno, nemačka avijacija je snažno bombardovala Niš, pričinjavajući velike ljudske žrtve i materijalne štete. Treći pešadijski puk Topličke divizije, uz snažnu artiljerijsku podršku, odbio je na granici sa Bugarskom nekoliko juriša nemačke 11. oklopne divizije, ali je neprijateljska avijacija slomila taj otpor i Pirot je bio zauzet istog dana. Slabo opremljeni delovi jugoslovenske V armije nisu mogli da izdrže dalji nalet te motorizovane divizije koja je prodrla prema Beloj Palanci, upućujući odatle prema Knjaževcu jednu brdsku diviziju. Desetog aprila 11. oklopna divizija zauzela je i Niš2. Štab V armije izgubio je vezu sa svojim jedinicama i povukao se u Kruševac. Jake motorizovane jedinice prodirale su dalje glavnom komunikacijom prema Aleksincu, Ražnju i Paraćinu. Drugi neprijateljski ešeloni išli su preko Mramora, Prokuplja i Kuršumlije, kao i prema Doljevcu i Leskovcu, koji je zauzet 10. aprila. Čitavo područje Moravske banovine zauzeto je za nekoliko dana.

Dok su nemačke jedinics prodirale glavnim komunikacijama, bivša jugoslovenska vojska se demoralisana povlačila sporednim putevima. Ostavši bez komande, vojnici su skidali vojnička i oblačili civilna odela, žureći da se domognu svojih kuća. Na putu je ostajala komora, a po poljima razbacano oružje. Na železničkoj stanici u Nišu ostali su vojni transporti. Magacini oružja u Tvrđavi i kasarnama pali su netaknuti Nemcima u ruke.

Kratkotrajan šestoaprilski rat završio se žrtvama i kapitulacijom bivše jugoslovenske vojsks 17. aprila 1941. godine. U Vojnoj bolnici u Nišu nalazilo se 27. aprila te godine 300 ranjenika bivše jugoslovenske vojske, od kojih je 200 preneseno iz Pirota, pošto je grad zaposela bugarska okupatorska vojska. Smešteni su u Higijenski zavod, jer je u bolnici bilo i oko 400 ranjenih od bombardovanja Niša. Mnogim ranjenicima nije mogla da se pruži hitna medicinska pomoć, jer je 16 sanitetskih vozila uzela nemačka vojna komanda, pa je, u skladu sa međunarodnim propisima, traženo da se vrate bolnici3.

1. Vojnoistorijski institut (VII). Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941- 1945, knjiga prva, Beograd, 1957, S 24-25.
2. Institut za istoriju radničkog pokrega Srbije, Srbija u ratu i revoluciš 1941-1945, Beograd. 1976 (dalje: Srbija u ratu i revoluciji 1941-1945), s 36-35.
3. Istorijski arhiv - Niš (dalje: IaN), fond Društvo Crvenog krsta (dalje, DCK), dok. od 27. IV 1941.

Iz knjige

Miroslav M. Milovanović, Logor na Crvenom krstu, NEMAČKI KONCENTRACIONI LOGOR NA CRVENOM KRSTU U NIŠU I STRELЈANJA NA BUBNЈU, Institut za savremenu istoriju – Beograd, Opštinski odbor SUBNOR – Niš,IRO „Narodna knjiga“ – Beograd.

BlinkListblogmarksdel.icio.usdiggFarkfeedmelinksFurlLinkaGoGoNewsVineNetvouzRedditYahooMyWebFacebook

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License